مقاله‌ی علمی: گفتاری پیرامون لزوم توجه به قریحه‌های هنر و زیبایی در محیط کار

بسمه تعالی

گفتاری پیرامون لزوم توجه به قریحه[1] های هنر و زیبایی در محیط کار

حامد ممکن

کارشناس ارشد پژوهش هنر

طلیعه

به موازات پیچیدگی ها و تنوعی که مظاهر گوناگون جوامع به آن دچار شده اند، هنر نیز به همین میزان دچار تنوع و پیچیدگی هایی شده که استفاده صحیح از آن جای تامل دارد. هنر در هر محیطی مهم است؛ خواه خانه باشد، یا دفتر کار یا فضای عمومی. چنانکه می دانیم این واژه اصالتا اوستایی و پهلوی بوده و مرکب از «هو»(به معنای خوب و نیک)و «نَرَ»(به معنای مرد) است و مجموعا به معنای انسانی با فضائل و خصایل پاک انسانی.نظریه دیگری «هو» را به همان معنا گرفته و«نَرَ» بدین صورت معنا می شود که «ن» نره میانوند است (همچون الف در کلمه سراسر) و ادامه آن «اره» که در زبان پهلوی به معنای کمال است. بنابراین «هو ن اره» در قلمرو این نظریه به معنای انجام کاری در حد کمال است. مختصر این که در فرهنگ ایران باستان و تداوم آن در فرهنگ ایرانی-اسلامی هنر نه صرفا خلاقیت و مهارت بلکه به معنای نیکمردی و فضیلت است.

هنر ساده ترین راه برای ایجاد یک فضا و محیط آرام، سازنده یا جذاب است. آثار هنری الهام بخش و جالب باعث ایجاد نکات گفتگو، تحریک بحث و تشویق تفکر نوآورانه می شود.آثار هنری زیبایی که به صورت مفهوم و کیفیتی ارزشمند اهمیت دارد. چنانکه حافظ شیرازی در غزل ذیل به مفهوم ظهور حُسن و پیدا شدن عشق به سبب آن را به‌خوبی نشان می‌دهد.

در ازل پرتوی حُسنت ز تجلی دَم زد                  عشق پیدا شد و آتش به همه عالم زد

جلوه‌ای کرد رُخَت دید مَلَک عشق نداشت           عین آتش شد از این غیرت و بر آدم زد

افلاطون نیز در رساله مهمانی خود چنین می گوید: زیبایی جان، برتر از زیبایی تن است؛ پرورش افکار خوب و زیبا؛ زیبایی قوانین و جامعه؛ درک اینکه دیدن زیبایی جمعی برتر از زیبایی فردی است؛ زیبایی معرفت‌ها و دانش‌ها؛ و درنهایت معرفت به تمام زیبایی‌های جهان.

تاثیرگذارنده بر زیبایی هنری

وقتی درباره‌ استفاده از آثار هنری در محیط کار صحبت ‌می‌کنیم، از اهمیت هنر در تحریک خلاقیت و الهامات فکری، و همچنین درباره‌ تأثیر آن در کاهش استرس و بهبود سلامت روان صحبت می‌کنیم.عناصر هنر اجزای سازنده یک اثر هنری هستند: رنگ، خط، شکل، فرم، ارزش، بافت و فضا. آنها ابزاری هستند که هنرمندان هنگام خلق یک اثر هنری از آن استفاده می کنند. نور اولین عاملی است که احساس زیبایی را در انسان برمی­انگیزد. از این جهت بواسطه نورپردازی صحیح و البته ملایم ، اشیاء نورانی زیباتر به نظر می­رسند. عنصر رنگ از دیگر عواملی است که به تعبیر ابن هیثم آفریننده زیبایی در نفس است. «و اللون ایضا یفعل الحُسن».

تصویر 1 : الف : عکسی از مجموعه آثار نصرالله کسرائیان ب: تابلو خطی اثر استاد غلامحسین امیرخانی

رنگ های مختلفی همچون رنگ ارغوانی و دیگر رنگ ها سبب لذت بصری می شوند. (تصویر1:الف) اصطلاح «رنگ های معطر» و یا «صدای رنگ ها» در بعضی آثار چنان مشخص است که ارتباطی دوسویه میان اثر و بیننده آن ، برقرار می شود. کسانی که با رنگ درمانی(Chromotherapy) آشنایی دارند ، می دانند که نور رنگی می تواند تاثیرات خاصی بر جسم بگذارد. در مورد تاثیر رنگ های متفاوت در درمان بیماری های عصبی محتلف بررسی هایی انجام شده است. این بررسی ها نشان داده اند که قرمز روشن قلب را تحریک و تهییج می کند در حالی که آبی روشن می تواند سبب آرامش موقت شود.

در ادامه تاثیرگذارهای زیبا آفرینی اثر هنری ؛ موقعیت و وضعیت آن مطرح است. باید نسبت به محل و اسقرار یک اثر هنری دقت شود . بطوری که چشم نواز بوده و از دیدن آن آزار بصری ایجاد نشود. بمانند هنر کتابت که باید نظم و ترتیتی بین اجزاء آن وجود داشته باشد. اگر در یک خط نگاره تقارن و توازنی نباشد ، آن خط زیبا نیست. حتی اگر حروف به صورت انفرادی زیبا نگاشته شده باشند. (تصویر1:ب) علامه شمس الدین محمد بن محمود آملی از محققین و علمای بزرگ در این مورد می گوید: [خوش نویسی] «صناعتی معتبر و فضیلتی جان پروراست».

عامل دیگرتاثیرگذار در اثر هنری ، القای حس حرکت یا سکون متناسب با شرایط و فضای محیط، به بیننده است و ارسال این پیام که در دنبال کردن هدفی که دارید ثابت‌قدم باشید و در عین حال انرژی‌ خود را در جهتی مثبت هدایت و حرکت دهید.این ها بخش کوتاهی از مجموعه عوامل دخیل در خلق هنر و زیبایی محیطی بودند.

تصویر2: (www.linkedin.com)

تاثیرپذیرنده  از زیبایی هنری

مشاهده آثار هنری، به کارکنان کمک می کند تا انرژی ذهنی خود را بازیابی کنند و استرس را کاهش دهند. جای تعجب نیست که هر دوی این اثرات عملکرد مغز را افزایش می دهند و یادگیری را تقویت می‌کنند. مشاهده یک اثر هنری ناب و ارزنده در محیط کار ، باعث تقویت خلاقیت شده و می‌تواند افراد خاصی را که دارای جهت‌گیری هنری هستند، علاقه‌مند و الهام‌بخش کند که دیدن آثار هنری لذت بخش است.شاید بتوان یکی از مهم‌ترین حلقه‌های گمشده در فرهنگ کنونی را کمرنگ شدن نقش سازنده هنر و شناخت صحیح آن بین مردم و به ویژه  جوانان عنوان کرد.

مورد دیگر کمک به کاهش استرس و تقویت حال و هوای معنوی محیط است. با تمرکز به جنبه‌های آرامش‌بخش و متفکرانه هنر می‌توان به کاهش سطح استرس کمک کرد و به این مهم دست یافت.(تصویر3).مورد اخیر از ویژگی های ملموس تزیئنات معماری اسلامی است که بر حس و حال فضای درونی تاکید میکند.و چه خوش گفت سعدی شیرین سخن:

چشم کوته‌نظران بر ورق صورت خوبان               خط همی‌بیند و عارف قلم صنع خدا را

در اینجا مختصر تعریفی از معنویت و اخلاق خالی از لطف نیست. معنویّت به معنی برجسته کردن ارزشهای معنوی از قبیل: اخلاص، ایثار، توکّل، ایمان در خود و در جامعه است، و اخلاق به معنی رعایت فضیلت‌هایی چون خیرخواهی، گذشت، کمک به نیازمند، راستگویی، شجاعت، تواضع، اعتمادبه‌نفس و دیگر خلقیّات نیکو است. معنویّت و اخلاق، جهت‌دهنده‌ همه‌حرکتها و فعّالیّتهای فردی و اجتماعی و نیاز اصلی جامعه است؛ بودن آنها، محیط کار را حتّی با کمبودهای مادّی، بهشت میسازد و نبودن آن حتّی با برخورداری مادّی، ناخوشایند می سازد.

تصویر3: آرامگاه شیخ عطار نیشابوری وکمال­الملک ،عکسی از مجموعه آثار نگارنده.

گاهی استفاده از آثار هنری با طرح اقلیم ، جغرافیای متفاوت  و فرهنگ های غنی سرزمینی ، نوعی تنوع ساختاری مفیدی برای ما ایجاد می کند که این نیز می تواند بهانه­ای برای معرفی میراث کهن کشورمان باشد. انتخاب و استفاده از سبک های مختلف هنری باعث توسعه و ترویج تعاملات اجتماعی می شود به گونه­ای که پاسخ‌های عاطفی را برمی‌انگیزد و ایجاد ارتباط شخصی را تسهیل می‌کند.

دل به هنر ده نه به دعوی پرست            صید هنر باش به هرجا که هست

نتیجه گیری

جامعه متشکل از افراد است و تاثیرات فردی ، به وضوح خودشان را در جامعه نشان خواهند داد. به گونه‌ای که توجه به یک نفرکمتر از توجه به کل جامعه‌ای که فرد در آن زندگی می‌کند ، نیست.

هنر از این منظر که مخاطبان خود را از بینش تخیلی درباره محیط ، جهان و دیگران برخوردار می کند و تخیل های آنها را با واقعیت های زندگی پیوند می دهد، و یا تصور پیوند را از طریق القای نگرش ها و ارزش ها برای آنها واقعی جلوه می دهد ، تاثیر اخلاقی ایدئولوژیکی بسیار موثری دارد.

تاثیر ارائه آثار هنری اغلب در محل کار دست کم گرفته می‌شود، در حالی که رنگ‌های شاد و مفرح یک تابلو نقاشی ، عکسی با مضمون یک پیام تاثیرگذار و یا سماع قلم منقوش در یک تابلو خط ، ‌‌می‌تواند حال و هوای اتاق محل کار را تغییر بدهد. فضایی آراسته با آثار هنری برجسته. بنابراین کارکنانی که در معرض چیدمان درست فضای پیرامون کارشان با توجه به استفاده منطقی و عقلایی از ملزومات زیبایی هستند، نه تنها شادتر ، سالم‌تر و بانشاط تر هستند، بلکه بازدهی و کارآیی‌شان هم بیشتر است.

منابع و مآخذ

کتاب ها:

• کاندینسکی،واسیلی.(1397). کاندینسکی: معنویت در هنر.مترجم: اعظم نوراله خانی، تهران:.نشر شباهنگ.
• لیمن،اولیور.(1398).درآمدی بر زیباشناسی اسلامی.مترجم:محمدرضا ابوالقاسمی.تهران: نشرماهی
• هنفلینگ،اُسوالد.(1393). چیستی هنر،مترجم:علی رامین، تهران:.نشر هرمس.

تارنماها:

• http://www.pz.harvard.edu
• https://www.forbes.com
• https://www.internationalartconsultants.com
• https://www.linkedin.com
• https://www.nationalartsprogram.org

[1]   ذوق ، ابتکار، طبع